Podsumowanie pierwszej edycji Festiwalu Tradycji Literackich

Festiwal Tradycji Literackich
Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz
Podsumowanie

14.10.2017–16.12.2017

W ramach pierwszej edycji Festiwalu Tradycji Literackich w Muzeum Pana Tadeusza odbył się szereg wydarzeń, podczas których na różne sposoby i za pomocą różnych języków rozmawialiśmy o tym, czym jest tradycja literacka i dlaczego warto się nią zajmować.

Jesienią w ramach festiwalu odbyły się dwie debaty z udziałem pisarzy, naukowców i artystów. Tematyka pierwszej zainspirowana jest słowami Adama Mickiewicza: Gdy tu mój trup w pośrodku was zasiada. W oczy zagląda wam i głośno gada. Rozmowa dostyczyła aktualności romantycznego paradygmatu, wielokrotnie uśmiercanego, a teraz powracającego w formach, które jednych cieszą, a innych niepokoją. Wśród gości pojawili się m.in. filozofowie Paweł Rojek i Karol Kleczka, artysta Tomasz Kozak oraz literaturoznawcy Arkadiusz Bagłajewski, Zbigniew Majchrowski i Michał Kuziak.

Podczas drugiej debaty  zastanowiliśmy się, czy możliwy jest do skonstruowania kanon literatury równocześnie aktualny i ponadczasowy, niewykluczający i otwarty, a jednak odporny na polityczne wstrząsy. I chociaż gdybanie bywa nienaukowe, to nie powstrzymaliśmy się przed pokusą wyobrażenia sobie polskiej literatury bez Adama Mickiewicza i Tadeusza Różewicza. Rozmawili ci, którzy kanon badają i którzy go tworzą, w tym m.in. Olga Brzezińska (prezeska Fundacji Miasto Literatury), Jarosław Klejnocki (dyrektor Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie), a także literaturoznawca Andrzej Skrendo, poeta i redaktor Wydawnictwa Ossolineum Dariusz Sośnicki oraz pisarki – Dorota Masłowska i Katarzyna Tubylewicz, która jest również tłumaczką z języka szwedzkiego.

Zestawienie lektur szkolnych to chyba temat najbardziej drażliwy. Właśnie z nim związana była szczególna misja uczenia o literaturze tak, aby do niej nie zniechęcić, coraz trudniejsza dla nauczycieli w szkole będącej w procesie transformacji. Dlatego dla nich przeznaczona była organizowana wspólnie z Wojewódzkim Centrum Doskonalenia Nauczycieli konferencja dla polonistów, która odbyła się pod hasłem Wielkim poetą był! O Panu Tadeuszu w szkole, wyzwaniach, jakie wiążą się z omawianiem współczesnej poezji, a także o tym, jakim wsparciem dla szkoły może być Muzeum Pana Tadeusza, opowiedzieli metodolodzy, nauczyciele praktycy oraz muzealni edukatorzy.

Ważną ideą programu festiwalu było to, że tradycji, także tej związanej z literaturą, nie przekazuje się wyłącznie za pomocą słów. Tworzy się ją z mikroopowieści związanych z konkretnymi miejscem, czasem i ludźmi. Dlatego w ramach warsztatów Odciskanie świata – tytuł pochodzi z wiersza Tadeusza Różewicza – uczennice z Ośrodka Socjoterapii nr 2 we Wrocławiu w czasie prawie trzydziestu godzin stworzyły poetycką fotodokumentację, wykorzystując miejsca związane z poetą. Wystawę będącą efektem ich prac oglądać można do końca roku w Muzeum Pana Tadeusza. Natomiast uczestnicy warsztatów Soplicowo Archiwum  budowali fotoopowieści bazujące na historii rodzinnej i własnych archiwach fotograficznych. Zajęcia poprowadziły specjalistki z Fundacji Archeologia Fotografii.

Interesujące wydawało się również to, jak z tradycją romantyczną dialogują wybrane na festiwal filmy (polska Obława, brytyjsko-nowozelandzki Slow West i włoski Cudowny młodzieniec), które wykorzystują atrakcyjne konwencje kina gatunkowego: western, thriller, film wojenny czy biograficzny. W głębszej warstwie tłumaczą jednocześnie na język ruchomych obrazów wątki i symbole związane z romantyzmem i każdy robi to w odrębny sposób. Nawiązywać dialog z tradycją można też poprzez dźwięki i słowa traktowane równoprawnie – tak jak to robi zespół Ballady i Romanse, który wystąpił na dziedzińcu Muzeum.

Poezja nie zawsze przyjmuje formę [napisanego] wiersza i Gnieździ się w milczeniu. Parafraza zdania z wiersza Różewicza posłużyła za inspirację do wydarzeń festiwalu skierowanych do osób Głuchych. To mniejszość językowa posługująca się polskim językiem migowym, którego cechą jest wieloznaczność gestu – kontekst językowy decyduje o tym, w jaki sposób należy rozumieć daną wypowiedź. To, co jest niezwykle trudne dla osób uczących się języka migowego, stanowi ogromny potencjał artystyczny, wykorzystywany przez nieliczną jeszcze grupę Głuchych poetów. Podczas festiwalu odbyła się premiera tłumaczenia na Polski Język Migowy wierszy Mickiewicza i Różewicza, a także warsztaty poezji miganej. Warto podkreślić, że debaty z programu głównego festiwalu tłumaczone były na język migowy, a filmy pokazaliśmy z napisami dla niesłyszących.

Festiwalowi towarzyszą trzy wydawnictwa skierowane do różnych odbiorców, które podkreślą rozmaite aspekty naszego rozumienia tradycji literackiej. W ramach festiwalu powstała gazeta, w której można przeczytać m.in. o kanonie z punktu widzenia literaturoznawcy (Grzegorz Jankowicz), filozofa (Leszek Koczanowicz), ale także o potencjale muzeum jako miejsca, w którym edukacja to nie tyle przekazywanie wiedzy, ile uwalnianie ludzkich możliwości (Magdalena Musiał) oraz o poezji miganej (Lucyna Kościelniak). Dla dzieci przygotowaliśmy Zeszyt do poezji, który zawierał zadania inspirowane wierszami Tadeusza Różewicza i Adama Mickiewicza i zachęcał do interakcji z tradycją i do poetyckich zabaw, również w towarzystwie dorosłych. Ukaże się także książka z tekstami nagrodzonych autorów w organizowanym dla młodzieży konkursie na własną wersję Historii przyszłości – nieznanego szerzej dzieła Adama Mickiewicza oraz publikacja-niespodzianka (szczegóły wkrótce). 

Sama formuła festiwalu rozłożonego w czasie podkreślała naszą skłonność do procesów długiego trwania i stawiania na użyteczność działań w większym stopniu niż na ich spektakularność, co (o ironio!) oddala nas od tradycji romantycznej i zbliża do tradycji pozytywistycznej. Mamy jednak nadzieję, że kolejne edycje rozwiną jego formułę i że jego obecność we Wrocławiu stanie się tradycją. W bardzo szerokim rozumieniu tego słowa.


Dziękujemy wszystkim, którzy uczestniczyli w tegorocznych festiwalowych wydarzeniach!

Więcej informacji na oficjalnej stronie festiwalu: http://ftl.ossolineum.pl/

Projekt jest dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.